21.03.2011

Makyavelyanizmin İmaj Toplumundaki Su Götürmez Başarısı

Sonuçların araçları meşrulaştırmasından, stratejik olarak nasıl "iyi" gözüküleceğine; başarıya giden yolda herşeyin mübah olmasından, kuyuların ne kadar derine kazılması gerektiğine; etik olarak düşünüldüğünde kimsenin kabul edemeyeceği (ya da en azından öyle görüneceği) düşünceler gündelik yaşamımızı çevrelemekte. Fakat bu çerçevede ciddi şekilde hasımları saf dışı bırakmayı, kuyularını kazmayı bir kenara bırakırsak gündelik yaşamımızı etkileyen kısmının bunlardan sadece ince güç (soft power) denilen mesele ile ilişkin olanları olduğunu görebiliriz. Fakat bundan önce imaj toplumu tanımlanmalı, ondan önce de toplumu oluşturan katmanlar tanımlanmalı. Ancak bu yapıldıktan sonra bu ilişkinin nasıl kurulabildiği anlaşılabilir.

Bir toplumu anlamanın en önemli yollarından biri o toplumun "değer"lerinin içeriğinin ne tür kavramlarla dolu olduğudur. Görülmesi gereken ilk nokta bu toplumdaki "değer"'in maddi mi yoksa manevi mi bir yapı taşıdığıdır. Maddi veya manevi ayrımı, varolan sınıf, statü ya da yetenek(merit) katmanlarının birbirlerine olan baskınlığıyla görülebilir. (Eğer sınıf özellikleri baskınsa ekonomik yani maddi değerlerin, statü veya yetenek baskınsa sosyal yani manevi değerlerin baskınlığı görülebilir.) Toplumdaki "güç" ün tanımlanmasında da bu katmanlar devreye girer. Gücün bir karşılaştırmanın ürünü olarak ortaya çıktığı kabul edildiğinde akıllara gelen soru "hangi konuda karşılaştırma" olacaktır. İşte bu noktada sınıf yapısı ağır basıyorsa para, statü ağır basıyorsa doğuştan elde edilen ünvan, yetenek ağır basıyorsa ise zeka ve bilgi "güç"'ü belirleyen karşılaştırma unsuru olacaktır. Her toplumun yapısı, piramidi ya da şekli bu üç katmanın çeşitli oranlarıyla meydana gelmektedir.

İmaj toplumu dediğimizde karşımıza çıkan yapı ise yetenek ve sınıfların baskınlığı sonucu meydana gelen bir şekildir. Fakat dikkat çeken nokta burada "yetenek"(merit)'in bir yanılgı olabilmesidir. Toplum o kadar karmaşık bir yapıdır ki sınıf ya da statü çok rahat tanımlanabilirken yeteneği (zeka ve bilginin uygulanabilirlikteki karışımı) ölçmesi hep bir sorun olmuştur. IQ ve EQ testlerinin tartışılıyor olması buna bir örnek sayılabilir. Yetenek o kadar üzerinde oynanabilir yeniden oluşturulabilir ve imajla ilgili bir karşılaştırma şekli olabilir ki, işin özü çok rahat kaçırılabilir. İmaja aldanılıp ana fikirin kaçırılması ya da "yetenek"in yeniden oluşturulması toplumun araçlarıyla oluşturduğu dört yol ile mümkündür; önceden verilmiş imajlar, önceden yaratılmış roller, bunların kullandığı diskurlar ve son olarak sürü psikolojisi. Bir örnek vermek gerekirse lolipop yemenin büyük bir yetenek olduğu imaj toplumunda;

1)lolipopun çok yararlı olduğu (medya, reklam ajansları ve çeşitli kurumlar tarafından)
2)lolipop yiyen başarılı insan rolleri (başarı (toplumdaki başarının da tanımlanması gerekir) lolipop korelasyonunun güçlendirilmesi)
3)lolipop yemenin güzellikleri, yememenin kötülükleri üzerine söylemler
4)son olarak çevredeki çoğu insanın bunu kanıksamış bir şekilde lolipop yemesi
aşamalarıyla yaratılabilir.

Önemli bir soru bunun nasıl bozulabileceği üzerine olabilir. Fakat kesin olan şudur, yaratılan yeni imajlar eskilerini aynen yeni modanın eskisini silip süpürmesi gibi geçmişe atarak etkisini azaltacaktır. Dolayısıyla imaj toplumunun en önemli özelliği insanlarının şekillendirilebileceğidir. Hatta nesil farklılıkları belki değişen imajların farklı dönemlerin insanları üzerindeki farklı etkileridir ve buna bağlanabilir.

Makyavel'in devreye girdiği nokta ise bunları bilen birisinin varolan modaları, imajları ve toplumdaki "ince güç" dengelerini kullanarak (kendi imajını yaratarak) nasıl yükseleceğini bilebilmesi ile ilgilidir. Fakat imaj toplumu elbette ki varolan toplumun bir kısmını oluşturmaktadır, bilgi ve zekanın kendini göstermeye devam edebileceği alanlar hep varolmaya devam edecektir. Bu imaj meselesinden haberdar olmayı hem toplumun zayıf noktalarını hem de imajın size karşı kullandığında onun farkındalıkla etkisiz hale getirilebilmesini bilmek açısından önemli buluyorum.